Tessa kazananlardandır. İşini bilen, kendine güvenen parlak bir ceza avukatıdır. Ceza hukukunun bütün kurallarına öylesine hakimdir ki şahidi da, sanığı da parmağının ucunda oynatır. Güç şartlardan gelen personel kökenli bir bayan olarak kazananlar dünyasına girmesi, alt katmadan gelmenin ezikliğini aşması, en âlâ okullarda okuması, en üst pozisyonda olanların yanında yer alması, doruğa ulaşması hiç de kolay olmamıştır.Tessa’nın parlak mesleğinin sırrı erkek hükümran hukuk kurallarını çok güzel bilmesi ve ona nazaran oynamasıdır.
Çapraz sorgulamada şahidin hikayesindeki çelişkileri ortaya çıkarma, onu köşeye sıkıştırma, tuzağa düşürmede üstüne yoktur. Hedefi sanığı her ne değerine olursa olsun aklamak olduğu için şahidin tabirinin güvenirliğini bozmaktan öbür bir şey düşünmez, düşünmemelidir de, zira muvaffakiyet düşünmeye değil kurallara uymaya bağlıdır. Sonuçta bu acımasız bir yarıştır, bu nedenle de bu yarışı kazanmanın şartlarına harfi harfine uymak zorundadır.
Tessa’nın içselleştirdiği bu duruş taciz ve tecavüz hatalılarını aklaması gerektiği vakit bile değişmez. Çapraz sorgulama ile tecavüze uğramış olan şahidin tabirini büyük bir muvaffakiyetle kademe aşama çürütürken erkek hâkim hukuk sistemini sorgulamak aklının ucundan bile geçmez.
Zira o gücüyle, saldırganlığıyla erkek dünyasında yüksek bir pozisyon elde etmiş seçkin kadınlardandır misyonu de yargıçlık değil, ceza avukatlığıdır. Yorum yapmak, dahası yargılamak hiç de onun işi değildir. Sonuçta bu sistemde herkesin bir misyonu vardır, onun vazifesi de aşikardır. Yaptığı işi sorgulamadığı sürece de çok memnundur. “Ben işimi yapıyorum tıpkı bir taksi sürücüsü üzere, sürücü de müşterilerini seçemez ki” der oyunun bir yerinde.
“Ya sanık hakikaten hatalıysa?” üzere bir soruyu ise soranları taklit ederek uygunca alaya alır, zira onun dünyasında kazanma ya da kaybetme üstüne konseyi hayat ideolojisini alabora edecek bu türlü ‘saçma’ sorulara yer yoktur. Bu nedenle de Tessa’nın çapraz sorgulamasının kurbanı olan bir bayan şahidin “Benim bu davadan bir çıkarım yok. Burada olmak bile istemiyorum. Ben sırf öbür bayanları bu adamdan korumak istiyorum”görüşünden etkilense de kulaklarını tıkamayı tercih eder.
YA KAZANACAKSIN YA DA KAYBEDECEKSİN
İnsan hakları savunucusu, feminist, avukat Suzy Miller’in me too hareketinden esinlenerek yazdığı Nazlı Beğenilen Yolcu’nun Türkçeye kazandırdığı bu oyunun kahramanı Tessa muvaffakiyetten, beğenilmekten, kazanmaktan diğer bir şey düşünmeyen tipik bir narsistir. Tessa çok düzgün bildiği hukuk sistemini kazanmak ya da kaybetmek üzerine kurulmuş bir maça benzetir. Zira hukuk okurken ona bu türlü öğretilmiştir. Hukuk okumaya hak kazanma gereğince zordur, hukuku bitirmek daha da zordur, en zoru ise binlerce adayın içinde doruğa yükselebilmektir ki o bunu başarmıştır. Meslekte yükselme hukukun kuralları doğrultusunda tek istikametli ilerlemeye bağlıdır. Bu nedenle kazanmayı engelleyecek olan her cins duyguyu empatiyi, dayanışmayı, sorgulamayı, özeleştiriyi yok saymak zorundadır.
Kimdir Tessa, kendisinden beklenileni kayıtsız kuralsız lisana getiren bir robot mu? Hayır o kendini erkekler dünyasında var etmeyi başaran günümüz insanıdır, şirin, hoş, saygın, başarılı güçlü bir bayan. İçimizden biridir.
KAYBEDENLER DÜNYASININ KARANLIĞI
Lakin oyunun bizlere gösterdiği üzere kazananlarla kaybedenler ortasındaki hudut kıl hissesidir. Hele bayansan dengelerin bir anda bozulması iş bile değildir. Tessa yaşadığı travmatik bir olayın sonucunda, hiç beklemediği bir anda neye uğradığını bile anlamadan bir meslektaşı tarafından cinsel bir taarruza uğraması ile birlikte kendini birdenbire kaybedenler dünyasında bulur.
Kaybedenler hayatın karanlık yanındadır, onları kimse görmez, görmek de istemez, kaybetme hikayelerin kimse dinlemek istemez, dinlese de çürütmek, yok saymak için dinler, tıpkı Tessa’nın kazanma ismine tacize uğrayan hemcinslerine bir vakitler yaptığı üzere. Oyunun sonunda ceza hukukunda, bilhassa de taciz, tecavüz üzere çoğunlukla bayanları gaye alan travmatik olayların sorgulanmasında yürümeyen, yanlış giden bir şeyler olduğunun altını çizilerek izleyici sorularla baş başa bırakılır.
SAHNE YORUMUNUN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Sahne dizaynında tüllerden sütunlar, görüntü kullanımından imgeler oyunun gerçekçiliğini kırmayı amaçlıyor. Olcay Yusufoğlu’nun etkileyici oyunculuğunda Tessa’nın görkemli muvaffakiyet dünyasını, yaşadığı travmatik olayı ve dönüşümünü, sanığa karşı uğraşındaki inişleri ve çıkışlarını çok başarılı bulmakla birlikte sahne yorumunu (yönetmen: Hakan Atalay) bilhassa de oyunun birinci kısmındaki yer yer baş karıştıran stilize oyunculuğu yadırgadım. Kazananların dünyasının anlatıldığı birinci kısım çok süratli bir oyunculukla başlıyor, gürültü, patırtı, çok hareket, anlamsız zıplama sıçramalarla izleyicinin dikkati uyanık tutulmaya çalışılırken sistemin bozukluğunu gösteren göstergeler kayboluyor.
Halbuki günümüz insanın gerilimli ve heyecanlı meslek ömrünü ve eğlenceli özel hayatını yansıtan çok daha sade fakat dinamik bir oyunculuk ve bu cins bir oyunculuğa uygun tansiyonu ve ritmi arttırıcı bir sahne tasarımı çok daha vurucu olabilirdi. Çapraz sorgulama, kazanma, muvaffakiyet, muvaffakiyetin getirdiği ömür sevinci ve güç, parti, erkek arkadaş, heyecan, flört ve seks tıpkı bir yap boz oyunu üzere parlak ve görkemli bir dünyadan, kazananların dünyasından göz kamaştırıcı sahnelerle sunabilirdi.
Oyunun ortalarında Tessa’nın yaşadığı tecavüz ve dönüşümü ve kaybedenler dünyasında kendini savunabilmek için verdiği savaşım öylesine ön plana geçiyor ki, Tessa’ya acırken, onun yüzde yüz özdeşleştiği ve hayran olduğu bu ataerkil ve cinsiyetci dünyanın bir kurbanı olduğunu vakit zaman unutuyoruz. Kısaca sahne yorumunda Tessa’nın ferdî hikayesiyle bu hikayeyi taşıyan toplumsal sistemlerin çok daha ağır biçimde iç içe örülmesi gerektiğini düşünüyorum. Sonuçta yaşanan her şey büyük bir bütünün ( yani bireyi yok sayan ve sömüren bir düzenin) bir modülü değil mi?
Tessa’nın yaşadıklarını onun savunduğu ve yüzde yüz özdeşleştiği sistem oluşturmuyor mu? Aslında izleyici daha birinci anda Tessa üzere başarılı bir meslek bayanı ile ne kadar özdeşleşirse, onun başarısına ne kadar hayranlık duyarsa, onun düşüşünü ve dönüşümünü de o kadar vurucu bir biçimde yaşayacaktır. Bu açıdan da oyun metnin direktöre de oyuncuya da sahnede izlediğimizden daha çok fırsat verdiğini düşünüyorum. Zira mevzu yalnızca erkek şiddeti, taciz ve tecavüz değil tıpkı vakitte tacizi çarçabuk aklayan adaletsiz bir hukuk sistemi.
Burada da oyunun ismi ‘prima facie’ özgününden alınmış, ‘ilk bakışta’ manasına geliyor. Öte yandan afişin de oyunun tanıtımında çok başarılı olduğu söylenemez. Lakin oyun o kadar enteresan ki ve o kadar temel bir meseleye parmak basıyor ki ve bizim üzere ataerkil ve cinsiyetci bir toplum için öylesine kuşkusuz yeni ki çok daha fazla izleyiciye ulaşmayı hak ediyor . Umarım vakit içinde bunu da başaracaktır.